Biseksueel versus panseksueel: wat is het verschil?

Biseksueel en panseksueel beschrijven allebei aantrekking tot meer dan één gender. Biseksueel betekent aantrekking tot meer dan één gender, waarbij gender meestal nog altijd meespeelt als een dimensie van tot wie je je aangetrokken voelt. Panseksueel betekent aantrekking ongeacht gender, waarbij gender helemaal geen rol speelt. De twee overlappen sterk, en veel mensen gebruiken ze allebei.

Wat betekent biseksueel?

Biseksueel beschrijft emotionele, romantische of seksuele aantrekking tot meer dan één gender. Het betekent niet aantrekking tot precies twee genders, en het betekent evenmin gelijke aantrekking. De definitie die binnen de bi-gemeenschap het meest wordt gebruikt, komt van de Amerikaanse activiste Robyn Ochs, die het woord vaker heeft moeten uitleggen dan zowat wie ook:

"Ik noem mezelf biseksueel omdat ik erken dat ik in mezelf het potentieel heb om me romantisch en/of seksueel aangetrokken te voelen tot mensen van meer dan één gender, niet noodzakelijk op hetzelfde moment, niet noodzakelijk op dezelfde manier en niet noodzakelijk in dezelfde mate."

Daar volgen twee dingen uit. Ten eerste omvat biseksualiteit aantrekking tot non-binaire mensen. De bi-beweging zegt dat zwart op wit sinds minstens het Bisexual Manifesto, in 1990 gepubliceerd in Anything That Moves, waarin onomwonden stond dat biseksualiteit niet over twee genders gaat. Ten tweede lopen de verhoudingen enorm uiteen van persoon tot persoon en kunnen ze in de loop van een leven verschuiven. Er is geen verhouding die je moet halen.

Lees de volledige pagina Biseksueel voor de geschiedenis, de vlag en de mythes.

Wat betekent panseksueel?

Panseksueel beschrijft aantrekking tot mensen ongeacht hun gender. De uitdrukking die het vaakst valt, is "genderblind": gender is niet een van de dingen die meewegen. Panseksueel komt van het Griekse pan, dat alles betekent, al wijst het woord er eerder op dat gender irrelevant is dan dat elk gender inbegrepen zou zijn.

Als apart identiteitslabel is panseksueel jonger dan biseksueel in het gangbare gebruik. Het circuleerde in queer- en kinkkringen in de jaren tachtig en negentig en werd wijdverspreid als persoonlijke identiteit in de jaren 2000 en 2010, mee dankzij de panseksuele vlag die rond 2010 online verscheen en dankzij bekende mensen die het woord gebruikten. Lees de volledige pagina Panseksueel voor meer detail.

Biseksueel versus panseksueel: naast elkaar

	Biseksueel	Panseksueel
Kernbetekenis	Aantrekking tot meer dan één gender	Aantrekking ongeacht gender
Speelt gender mee in de ervaring?	Meestal wel, als één dimensie naast andere	Meestal niet, gender speelt geen rol
Omvat non-binaire mensen?	Ja	Ja
Vereist gelijke aantrekking?	Nee	Nee
Eerste geregistreerde gebruik	1892 in de moderne Engelse betekenis, in de vertaling van Krafft-Ebings Psychopathia Sexualis	In omloop vanaf de jaren zeventig; wijdverspreid als persoonlijke identiteit vanaf de jaren 2000
Vlag	Michael Page, 5 december 1998	Anoniem, online, rond 2010
Zegt iets over gedrag?	Nee	Nee
Verenigbaar met het andere woord?	Ja. Veel mensen gebruiken ze allebei, samen of in verschillende situaties.

Waar de twee woorden echt verschillen

Het eerlijke antwoord is dat het verschil er een is van nadruk, niet van wie in aanmerking komt. Er is geen groep mensen die het ene woord dekt en het andere uitsluit. Beide omvatten aantrekking tot non-binaire mensen. Beide laten ongelijke aantrekking toe. Beide beschrijven aantrekking en geen gedrag.

Wat wel verschilt, is waar het woord de aandacht op vestigt. Biseksueel wijst op bereik. Panseksueel wijst op irrelevantie. Wie gender opmerkt, wie verschillende gevoelens heeft bij verschillende genders en zich tot meer dan één gender aangetrokken voelt, vindt vaak dat biseksueel dat beter beschrijft. Wie gender echt niet als variabele registreert, vindt vaak dat panseksueel dat beter beschrijft. Heel wat mensen zouden naar waarheid allebei kunnen zeggen.

Welk woord moet ik gebruiken?

Welk woord ook het nuttigst is voor jou. Dat is het hele antwoord, en we menen het.

Een paar dingen die vaak helpen bij het kiezen:

Je legt je nergens op vast. Mensen veranderen van woord, soms meer dan eens. Daardoor vervalt er niets.
Je kunt ze allebei gebruiken. "Bi/pan" is gangbaar, en sommige mensen gebruiken biseksueel in gewone gesprekken en panseksueel bij mensen die het onderscheid begrijpen, of net omgekeerd.
De context kan het voor je beslissen. Biseksueel is breder bekend, en dat telt bij de dokter of bij familie. Panseksueel zegt misschien meer in een queer ruimte waar iedereen allebei de woorden kent.
De oude discussie hoef je niet over te nemen. Er was een periode, vooral online in de jaren 2010, waarin mensen volhielden dat biseksueel non-binaire mensen uitsloot en dat panseksueel daarom de ethische keuze was. Bi-organisaties hadden dat kader decennia eerder al verworpen. Kom je die discussie tegen, dan ben je niet verplicht ze te voeren.
Geen van beide woorden verplicht je om met iemand te daten. Een label beschrijft een vermogen tot aantrekking. Het is geen belofte over gedrag.

Past geen van beide, dan zijn er andere: omniseksueel, polyseksueel, of gewoon queer.

Vragen die mensen stellen

Is panseksueel gewoon een nieuwer woord voor biseksueel?

Niet helemaal. Ze komen uit verschillende hoeken en leggen andere nadrukken, maar ze beschrijven ervaringen die elkaar sterk overlappen. Panseksueel als vervanging behandelen wist mensen uit die bewust voor biseksueel kozen, en het als verzinsel behandelen wist mensen uit voor wie het genderblinde kader net het juiste is.

Betekent biseksueel maar twee genders?

Nee. Het voorvoegsel bi is een historisch toeval van een woord dat in de negentiende eeuw is bedacht, geen grens op tot wie biseksuele mensen zich aangetrokken voelen. Bi-organisaties definiëren het woord al sinds minstens 1990 als aantrekking tot meer dan één gender.

Kun je tegelijk biseksueel en panseksueel zijn?

Ja, en veel mensen zijn dat. Identiteitslabels zijn geen exclusieve vakjes. Sommige mensen houden ze allebei permanent aan, anderen gebruiken het ene als dagelijks woord en het andere als het precieze.

Welk woord gebruiken meer mensen?

Biseksueel, met ruime voorsprong, in enquêtegegevens en in zoekvolume in heel Europa. Dat weerspiegelt dat het woord een eeuw ouder en breder bekend is. Het maakt het niet juister.

Moet ik met meer dan één gender gedatet hebben om een van beide woorden te gebruiken?

Nee. Beide woorden beschrijven aantrekking, geen voorgeschiedenis. Mensen die nog nooit met iemand hebben gedatet, kunnen biseksueel of panseksueel zijn, en mensen die ooit maar één partner hebben gehad, ook.