LGBTQIA+-mensen vormen op uiteenlopende manieren een gezin. Ongeveer 2,57 miljoen LGBTQ-volwassenen in de VS, ruwweg 18% van alle LGBTQ-volwassenen, voeden in hun huishouden kinderen onder de 18 op, en ongeveer 5 miljoen kinderen worden opgevoed door een LGBTQ-ouder (Williams Institute, 17 juli 2024). Het beleidsstandpunt van de American Academy of Pediatrics uit 2013 concludeerde dat kinderen die worden opgevoed door homoseksuele en lesbische ouders het even goed doen als kinderen die worden opgevoed door heteroseksuele ouders, en dat het welzijn van een kind veel meer afhangt van de kwaliteit van de gezinsrelaties en van economische zekerheid dan van de seksuele oriëntatie van een ouder. Twee beperkingen verdienen het om duidelijk benoemd te worden: dat standpunt gaat specifiek over homoseksuele en lesbische ouders, niet over het volledige LGBTQIA+-spectrum, en onderzoek naar trans, non-binaire en intersekse ouders is veel schaarser. Het claimt geen gelijkwaardigheid op elke maatstaf die iemand maar zou kunnen kiezen.
Wegen naar ouderschap
| Weg | Opmerkingen |
|---|---|
| Adoptie | De wettelijke toegang verschilt sterk per rechtsgebied; sommige rechtsgebieden laten toe dat religieuze adoptiediensten discriminerend weigeren |
| Pleegzorg | LGBTQIA+-mensen en -koppels komen in de meeste Amerikaanse staten en in veel landen in aanmerking als pleegouder, al verschilt de praktijk |
| Geassisteerde voortplantingstechnologie (ART) | Intra-uteriene inseminatie (IUI), in-vitrofertilisatie (ivf), draagmoederschap met een donoreicel; toegang en wettelijke kaders verschillen per land |
| Draagmoederschap | Hoogtechnologisch draagmoederschap (de baarmoeder van iemand anders met een eicel of zaadcel van derden) tegenover laagtechnologisch draagmoederschap (met de eigen eicel van de draagmoeder); de juridische status loopt uiteen van wettelijk geregeld tot verboden, afhankelijk van het rechtsgebied |
| Bekende donor | Informele afspraken over zaaddonatie; vragen over juridisch ouderschap verschillen per rechtsgebied |
| Nieuw samengestelde gezinnen | LGBTQIA+-mensen met kinderen uit eerdere relaties |
| Co-ouderschap | Bewuste afspraken over co-ouderschap tussen vrienden of leden van de gemeenschap |
| Trans en non-binair ouderschap | Trans mensen kunnen hun vruchtbaarheid bewaren voor een medische transitie; trans ouders kunnen elke weg naar ouderschap bewandelen |
Juridische context
- VS: duo-adoptie door de tweede ouder laat een niet-biologische ouder het kind van zijn of haar partner adopteren zonder dat de rechten van de eerste ouder eindigen. Het heeft niets te maken met Obergefell v. Hodges (2015), een zaak over het huwelijk: verschillende Amerikaanse staten lieten adoptie door de tweede ouder al ruim vóór 2015 toe, en de beschikbaarheid verschilt nog altijd van staat tot staat. De zaak over ouderschap die mensen doorgaans bedoelen is Pavan v. Smith (2017), waarin het Hooggerechtshof oordeelde dat een staat die geboorteaktes uitreikt, echtgenoten van hetzelfde geslacht op dezelfde voorwaarden moet behandelen als echtgenoten van verschillend geslacht. Toch blijven een adoptie of een rechterlijke ouderschapsuitspraak de veiligste manier om ouderlijke rechten over staats- en landsgrenzen heen vast te leggen, omdat een geboorteakte op zichzelf geen rechterlijke uitspraak is
- VK: koppels van hetzelfde geslacht kunnen samen adopteren; een co-ouder van hetzelfde geslacht kan op de geboorteakte worden erkend
- Veel landen verbieden adoptie door koppels van hetzelfde geslacht nog altijd; draagmoederschap is in tal van rechtsgebieden illegaal of niet erkend
Identiteit en de taal van ouderschap
- Kinderen van LGBTQIA+-ouders gebruiken soms uitdrukkingen als "ik heb twee mama's" of "ik heb een mama en een papa die trans is", wat de diversiteit aan gezinsvormen weerspiegelt
- Ouderrollen naast "moeder" en "vader": sommige LGBTQIA+-ouders gebruiken termen als "Maddy" (een samentrekking van Mommy en Daddy), "Baba", "Aba" of andere neutrale termen
Trans & non-binair ouderschap
- Vruchtbaarheid bewaren: Trans mensen kunnen zaadcellen of eicellen laten invriezen voordat ze met hormonen beginnen of een operatie ondergaan, omdat sommige stappen in een medische transitie de vruchtbaarheid beïnvloeden. Begeleiding over die mogelijkheden vóór de transitie is intussen een door WPATH aanbevolen zorgstandaard.
- Trans ouders die zelf zwanger worden: Sommige transmannen en non-binaire mensen dragen zelf een zwangerschap, wat eigen uitdagingen kan meebrengen rond dysforie en de weg vinden in de zorg, en juridische vragen over hoe zij als ouder worden geregistreerd.
- Juridisch ouderschap: De wetgeving over geboorteaktes en ouderschap heeft de diversiteit aan gezinnen niet bijgehouden. Of een trans ouder als "moeder", "vader" of "ouder" wordt geregistreerd, verschilt per rechtsgebied, en niet-biologische co-ouders hebben soms een adoptie door de tweede ouder nodig om juridische banden vast te leggen.
Europese & Belgische context
- België laat gezamenlijke adoptie door koppels van hetzelfde geslacht toe (2006) en voorziet in erkenning van de meemoeder: de vrouwelijke partner van een geboortemoeder kan juridisch ouderschap vestigen zonder adoptie (meemoederschapswet, 2015).
- Grensoverschrijdende erkenning blijft een actueel EU-thema: een regenbooggezin dat in de ene lidstaat als ouders erkend wordt, is dat niet automatisch in een andere, iets waar de EU aan werkt.
- Draagmoederschap is in België juridisch ongereguleerd (het gebeurt, maar zonder specifiek wettelijk kader), een situatie die in verschillende EU-landen voorkomt, terwijl andere landen het volledig verbieden. Wensouders doen er goed aan juridisch advies te vragen dat op hun land is toegespitst.